Magazyn Auto
Serwis pod patronatem magazynów Motor oraz Auto
Mechanik trzyma skrzynię biegów

„Manuale” też się psują

Awarie ręcznych skrzyń biegów: słabe punkty, częste problemy, wadliwe modele

Manualne skrzynie biegów są dużo trwalsze od automatów, ale także się psują. Co ulega awariom? Jakie są najcięższe przypadki oraz orientacyjne koszty napraw? Radzimy też, jak dbać o skrzynię i co sprawdzić przed zakupem auta z „manualem”.

Podczas zakupu samochodu używanego mało kto zwraca uwagę na pracę manualnej skrzyni biegów. Powszechnie wydaje się, że ten element układu napędowego jest niemal wieczny i nie generuje żadnych kosztów eksploatacyjnych, a jeśli już, to bardzo niskie. Praktyka pokazuje, że takie założenia są błędne. Faktycznie – skrzynie manualne psują się znacznie rzadziej niż automatyczne, ale mimo wszystko takie awarie się zdarzają. A jeśli rozszerzymy temat o zespół sprzęgła, sprawa staje się jeszcze poważniejsza, bo dotyka większej grupy posiadaczy aut używanych, a koszty ewentualnych napraw liczymy w tysiącach złotych.

Wytrzymałość skrzyń manualnych

Praktycznie każdy samochód jest skonstruowany tak, aby jego skrzynia biegów i układ sprzęgła wytrzymały przynajmniej 100 tys. km. W starszych modelach dobrze jeżdżący kierowcy odnotowywali nawet 3-4 razy większe przebiegi. W nowszych autach zdarza się, że sprzęgła zużywają się jeszcze przed upływem wspomnianych 100 tys. km.

Jak dbać o przekładnię

W niektórych manualnych skrzyniach biegów nie przewiduje się wymiany oleju. Nie ma nawet korka wlewowego na obudowie. W takim wypadku olej można wymienić przez korek spustowy przy okazji wymiany sprzęga, kiedy skrzynia jest wyjęta. Oczywiście nie zawsze jest to konieczne, ponieważ takie skrzynie bez problemu wytrzymują przynajmniej 400 tys. km lub więcej.

Kolejna sprawa to dobór oleju do skrzyni biegów. Trzeba się zawsze trzymać wskazać i dopuszczeń producenta, ponieważ zalanie zbyt gęstego oleju lub niewłaściwych dodatków może sprawić, że biegi będzie się zmieniało znacznie ciężej niż wcześniej, przed wymianą, co w sposób szczególny odczuje się zimą. Bardzo wymagające w tej kwestii są np. wybrane modele Forda.

Na charakter eksploatacji nie będą miały wpływu osoby, które codziennie dojeżdżają do pracy w korkach lub holują ciężkie przyczepy. One muszą się pogodzić z tym, że nawet przy maksymalnej dbałości zużyją sprzęgło po 100-150 tys. km, a nierzadko będą się musiały liczyć także z koniecznością regeneracji skrzyni.

Gdzie szukać pomocy?

Wymiany oleju w skrzyni czy sprzęgła podejmuje się większość warsztatów. Za naprawę skrzyń biorą się tylko nieliczne serwisy, ponieważ nie wszystkie dysponują odpowiednimi narzędziami. W internecie bez problemu znajdziemy warsztaty, które dla odmiany specjalizują się w skrzyniach biegów, zwłaszcza tych najbardziej awaryjnych (np. M32).

Główne komponenty skrzyni ręcznej

Przekładnia

Przekładnia

Mechaniczną skrzynię biegów możemy w dużym uproszczeniu porównać do zespołu zębatek w rowerze. Silnik jest jak kolarz, który wywiera nacisk na pedały, a z pomocą skrzyni zmieniamy przełożenia między kołem zębatym pedałów a kołem napędowym. W rowerze zmiany odbywają się bez pomocy sprzęgła. W samochodzie sprzęgło na chwilę rozłącza silnik i skrzynię, żeby podczas zmiany przełożenia jej nie niszczyć. Ale jeśli ktoś się uprze i ma wyczucie, będzie w stanie zmienić bieg także bez użycia pedału sprzęgła.

  • Profilaktyka
    Żywotność skrzyni wydłużają delikatna zmiana biegów, unikanie przeciążania samochodu, dbałość o sprzęgło czy profilaktyczna wymiana oleju.
  • Naprawa
    W skrzyniach manualnych najczęściej wymienia się synchronizatory oraz łożyska. Na rynku dostępne są skrzynie po regeneracji, które kosztują zwykle od 1,5 do 7 tys. zł.

Wybierak/wodziki

Wybierak/wodziki

W starych samochodach, np. w „dużym Fiacie”, lewarek zmiany biegów wystawał bezpośrednio ze skrzyni i przez otwór w podłodze wchodził do kabiny. W nowszych modelach między lewarkiem a przekładnią znajdują się łączniki zwane wodzikami. Z biegiem lat zacierają się one lub luzują, co utrudnia zmianę biegów albo czyni proces mniej precyzyjnym.

  • Profilaktyka
    Wiele nie można zrobić. Wskazane są normatywna eksploatacja i łagodna obsługa lewarka. Mawia się, że biegi zmieniamy samym nadgarstkiem, a nie całą ręką – to istotnie zmniejsza obciążenia elementów.
  • Naprawa
    Zużyte wodziki można zdemontować i wyczyścić lub wymienić na nowy zestaw. Typowe ceny – od 300 do 1500 zł.

Koło zamachowe

Koło zamachowe

W nowszych samochodach (najczęściej w dieslach, ale nie tylko) stosuje się dwumasowe koła zamachowe (DKZ). Składają się one z połączonych ze sobą dwóch talerzy i znajdujących się między nimi tłumików drgań. Tzw. dwumas chroni skrzynię biegów przed dużym momentem obrotowym silnika i tłumi drgania biegu jałowego.

  • Profilaktyka
    Koła dwumasowe nie lubią dynamicznej jazdy i gwałtownego ruszania. Niestety, szkodzi im także jazda w miejskich korkach, kiedy samochód bez przerwy zatrzymuje się i rusza z miejsca. Najdłużej DKZ wytrzymują w autach eksploatowanych na trasach.
  • Naprawa
    Hałas koła dwumasowego oznacza zużycie tłumików drgań. Koło się wymienia lub regeneruje. Ceny: 1000-6000 zł.

Sprzęgło

Sprzęgło

Sprzęgło łączy skrzynię biegów z silnikiem. Kiedy ruszamy, poślizg tarczy (na zdjęciu to ten stojący element) kompensuje różnicę prędkości obrotowej wału korbowego silnika i wałka wychodzącego ze skrzyni. Sprzęgło zużywa się w naturalny sposób. Zwykle wytrzymuje od 60 do 200 tys. km.

  • Profilaktyka
    Sprzęgło można spalić w ciągu kilku minut – wystarczy „piłować” samochód podczas wjazdu pod wzniesienie lub nieumiejętnie wjeżdżać na krawężniki. Wskazana płynna jazda.
  • Naprawa
    Sprzęgło można wymieniać na nowe lub regenerować. Ceny typowych sprzęgieł: 1000-2500 zł.

Wysprzęglik

Wysprzęglik

Nacisk na pedał sprzęgła powoduje odsunięcie docisku i zluzowanie tarczy sprzęgła. Elementem wykonawczym jest najczęściej wysprzęglik. Istnieją dwa typy wysprzęglików – centralne, zintegrowane z łożyskiem (na zdjęciu), oraz zewnętrzne. 

  • Profilaktyka
    Nie trzymaj stopy na pedale sprzęgła, unikaj jazdy na półsprzęgle oraz długotrwałego trzymania wciśniętego pedału sprzęgła. We wszystkich wskazanych sytuacjach nadmiernie i niepotrzebnie obciążasz wysprzęglik i łożysko wyciskowe.
  • Naprawa
    Wysprzęgliki centralne wymienia się razem ze sprzęgłem. Zewnętrzne – kiedy się zużyją (200-300 zł).

Modele podwyższonego ryzyka

Modele ze skrzyniami M32 lub M20

Ople

  • Corsa D Z17DTR, A17DTS, Z16LEL, Z16LER, A16LEL, A16LER
  • Meriva A Z17DT, Z17DTR, Z16LET
  • Astra H Z17DTJ ecoFLEX, Z17DTH, Z17DTJ, A17DTJ, Z17DTR, A17DTR, Z19DT, Z19DTH, Z19DTJ, Z19DTL, Z22YH, Z20LEH, Z16LET, Z20LEL, Z20LER
  • Astra J A17DTJ, A17DTR, A16LET, A14NET  VECTRA C Z19DT, Z19DTL, Z22YH
  • Signum Z19DT, Z19DTL, Z22YH
  • Zafira B Z17DTJ ecoFLEX, A17DTJ, A17DTR, Z19DT, Z19DTL, Z22YH, Z19DTH, Z20LEH, Z20LER, Z16XNT, A16XNT
  • Insignia A20DT, A20DTC, A20DTJ, A20DTL, A16LET, A16XER, A18XER

Fiat Bravo, Alfa Romeo 159, Chevrolet Cruze

Opel Insignia I

Skrzynia nie wytrzymuje obciążeń i pęka

Skrzynia zaczyna pracować głośno, w kolejnym etapie zużycia dodanie lub ujęcie gazu wywołuje ruchy lewarka. To typowe objawy zużycia łożysk oraz obluzowania ich w obudowie.

Problem dotyczy popularnej ręcznej skrzyni biegów M32 oraz spokrewnionej z nią M20, które są stosowane w większości modeli Opla oraz w niektórych Chevroletach, Fiatach, Lanciach oraz Alfach Romeo. Lekceważenie objawów kończy się zwykle rozerwaniem obudowy skrzyni.

W modelach włoskich łatwo odróżnić skrzynie Opla od lepszych, „fiatowskich”. W tych wadliwych bieg wsteczny jest „do siebie i w górę” a w tych dobrych – „od siebie i w dół”.

  • Profilaktyka
    Wymiana oleju i zadbanie o to, by było go przynajmniej 2,6 litra.
  • Naprawa
    Wymiana zużytych łożysk lub wymiana całej skrzyni.

Honda Civic VII

Honda Civic VII

Wyją łożyska

„Manuale” w Hondach Civic VII są trwałe i pracują precyzyjnie, ale hałasują. Przyczyną są zużyte łożyska. W przeciwieństwie do opisanej wcześniej skrzyni M32 Hondą z wyjącą skrzynią da się przez pewien czas jeździć (i np. zbierać fundusze na naprawę).

  • Profilaktyka
    Nie zaszkodzi wymiana oleju. Jeśli ktoś planuje wieloletnią eksploatację auta, może wymienić łożyska profilaktycznie, zanim zaczną hałasować. Jeśli łożyska już hałasują, należy unikać jazdy na „głośnych” biegach.
  • Naprawa
    Wymiana łożysk (koszt ok. 1500-2000 zł). Przy okazji warto wymienić sprzęgło (dodatkowe 300-400 zł).

Volkswagen Up!, Skoda Citigo, Seat Mii

Volkswagen Up!

Ciężko zmienić bieg

Problem dotyczy skrzyń biegów MQ100 łączonych z silnikami 1.0 MPI w Seacie Mii, Skodzie Citigo i Volkswagenie Up!-ie. W niektórych egzemplarzach, zwłaszcza sprzed 2014 r., ciężko wchodzą biegi – głównie pierwszy i wsteczny.

  • Profilaktyka
    Zbyt wiele zrobić nie można – ten typ tak ma. Nieprzypadkowo producent poprawił skrzynię. Jeżeli opory przy próbie włączania biegów stają się dokuczliwe, można pomyśleć o regeneracji.
  • Naprawa
    Kompleksowa regeneracja to wydatek sięgający 2000 zł.

Ford Focus Mk1

Ford Focus Mk1

Stuka koło dwumasowe

W tym przypadku problemem jest szybkie zużycie zespołu sprzęgła i dwumasowego koła zamachowego (wytrzymuje ok. 100 tys. km). Narzekają na to np. użytkownicy Fordów Focusów Mk1 z silnikami wysokoprężnymi.

  • Profilaktyka
    Jedyne, co można zrobić, to jeździć łagodnie. Pomocne byłoby także unikanie korków, ale to już czysta abstrakcja. Pocieszeniem niech będzie to, że zestaw sprzęgło + DKZ do tego modelu kosztuje ok. 1500 zł, co jest jedną z najniższych cen na rynku.
  • Naprawa
    Remont polega na wymianie kompletnego zestawu na nowy. Można także kupić regenerowane części.

Subaru Forester III 2.0D

Subaru Forester III 2.0D

Drogie części

Ten problem dotyczy coraz większej liczby samochodów – chodzi o wysokie ceny części. Co z tego, że skrzynia, sprzęgło czy koło DKZ wytrzymują dłużej niż przeciętnie, skoro jeśli ktoś kupi auto z przebiegiem 200-300 tys. km, i tak będzie miał to do wymiany? Jeszcze gorzej, jeśli tak jak w Subaru Foresterze 2.0D wysoka cena łączy się z niską trwałością...

  • Profilaktyka
    Unikanie holowania przyczep i jazdy w trudnym terenie.
  • Naprawa
    Wymiana zestawu. Koszt części to ok. 3000-3500 zł.

Jak zwiększyć trwałość skrzyni i sprzęgła?

Wymień olej

olej przekladniowy

Specjaliści zalecają profilaktyczną wymianę oleju na lepszy niż oryginalny, ale zgodny z dopuszczeniami producenta samochodu. W ostateczności po zakupie auta można sprawdzić tylko poziom oleju i dokonać niezbędnej dolewki. Jeśli ktoś chce użyć dodatku, to wyłącznie z wysokiej półki.

Delikatnie zmieniaj biegi

Nie wyżywaj się na skrzyni biegów. Zmieniaj biegi płynnie ruchem nadgarstka, wciskaj sprzęgło do podłogi. Nie lekceważ zużycia sprzęgła lub „dwumasu”. Wymieniając je na czas – ochronisz skrzynię.

Nie trzymaj nogi na sprzęgle

noga na pedale sprzęgła

Trzymanie nogi na pedale sprzęgła przyspiesza zużycie tarczy sprzęgła i łożyska wyciskowego sprzęgła. To bardzo zły nawyk, którego dla dobra samochodu należy się jak najszybciej oduczyć.

Sprawdź auto przed zakupem

  • Czy pedał sprzęgła pracuje lekko?
    Ciężka praca, opór zwykle świadczą o zużyciu zespołu sprzęgła.
  • Czy wciśnięcie pedału nie zmienia odgłosów pracy silnika?
    Jeśli tak jest, być może zużyły się koło dwumasowe, łożysko wałka zdawczego lub łożysko sprzęgła.
  • Czy podczas jazdy skrzynia wyje?
    Jeśli tak, pewnie zużyły się już jej łożyska lub dyferencjał.
  • Czy biegi zmienia się lekko?
    Jeśli nie, być może zużyły się wodziki.

PODSUMOWANIE

To prawda, że manualne skrzynie są znacznie mniej wymagające i tańsze w obsłudze serwisowej czy wymianie niż automaty. Ale nie zwalnia to nas z obowiązku dokładnej kontroli tego podzespołu przed zakupem samochodu używanego i dbałości (takiej jak o silnik) w całym okresie eksploatacji. 

Czytaj także