W Jelczu PR-110 krajowe części stanowiły już około dwóch trzecich wartości autobusu, FSO świętowała milionowy samochód, Fiat 126p pokonał 5700 km przez 10 państw w realiach 130-dolarowego przydziału walutowego, a Volkswagen Derby jeszcze przed premierą zyskał miano „Polo z... plecakiem”. Zaglądamy do „Motoru” nr 47 z 1976 r.
Po okładce poprzedniego numeru, którą zdominował obszerny artykuł o jubileuszu FSO, krajowa motoryzacja nadal nie schodziła z pierwszej strony. Tym razem dostał ją nowy Jelcz PR-110 – dokładnie ten autobus, który miał usprawniać komunikację w polskich miastach i którego charakterystyczną sylwetkę wielu z nas pamięta jeszcze z codziennych dojazdów do szkoły czy pracy.

Pozornie wyglądały niemal tak samo jak jeżdżące już po polskich miastach Jelcze PR-100 – były tylko trochę dłuższe i miały dodatkowe drzwi za tylną osią. „Motor” podkreślał jednak, że PR-110 w istocie mocno się od poprzednika różnił, przede wszystkim znacznie większym udziałem polskich podzespołów.
Całkowicie krajowe było nadwozie wykonywane w Jelczu, silnik pochodził z Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Mielcu, skrzynia biegów – z Tczewa, a układ hamulcowy – z zakładów Polmo w Praszce. Łącznie krajowe części stanowiły około dwóch trzecich wartości autobusu. Produkcję blisko 1000 licencyjnych PR-100 autor nazywał wręcz „wprawką” przed nowym modelem i podsumowywał zmianę bardzo wymownie: „To już nie jest montaż elementów nadchodzących z zagranicy lecz właśnie opanowywanie produkcji własnych, krajowych rozwiązań”.

Do końca 1976 r. miało powstać pierwszych 100 Jelczy PR-110: 50 dla Warszawy, 40 dla Katowic i 10 dla Wrocławia. Nowy autobus mieścił 110 osób – 36 siedzących i 74 stojące, podczas gdy PR-100 przewoził 97. Miał też troje dwuskrzydłowych drzwi – każde o szerokości 1,2 m – i urządzenia poziomujące, które utrzymywały podłogę na stałej wysokości niezależnie od obciążenia.
Przed uruchomieniem seryjnej produkcji prototypy testowano w kilku polskich miastach, a uwagi z próbnej i kontrolowanej eksploatacji uwzględniono w pierwszej serii. Mielecka WSK wprowadziła poprawki w silnikach, w nadwoziu wykorzystano uwagi użytkowników, natomiast skrzynia biegów z Tczewa – jak pisał „Motor” – „okazała się zupełnie dobra”.
Szczególnie wymagająca okazywała się Warszawa: częste hamowania i przyspieszania przyspieszały zużycie okładzin hamulcowych, a zużycie paliwa było większe niż w innych miastach. Mimo to oceny były pozytywne, a „Motor” kończył z nadzieją, że pasażerowie, „nie przeciążając autobusów, zadbają o ich długą żywotność”.
8 listopada 1976 r., podczas obchodów 25-lecia FSO, z taśmy na Żeraniu zjechał milionowy samochód. Był nim Polski Fiat 125p 1500, na którym w obecności premiera Piotra Jaroszewicza wybito numer fabryczny 1 000 000. Jubileuszowe auto miało trafić jako dar załogi FSO do Centrum Zdrowia Dziecka.

Na pierwszy milion złożyło się około 255 tys. Warszaw i modeli pochodnych, 177 tys. Syren oraz 568 tys. Polskich Fiatów 125p i ich odmian. Przy okazji zapowiadano już następny kamień milowy: drugi milion FSO miało wyprodukować w czasie czterokrotnie krótszym.
Jubileusz świętowano z rozmachem. Były odznaczenia dla pracowników, konkursy dla najlepszych racjonalizatorów i brygad, a w warszawskim Muzeum Techniki otwarto wystawę „25 lat FSO”. Pokazano na niej m.in. jedną z pierwszych Warszaw, pierwszy wyprodukowany egzemplarz Polskiego Fiata 125p, kombi, samochody sanitarne, wozy rolnicze, a nawet 7-osobową limuzynę turystyczną.
Do święta dołączył też zakładowy tygodnik „Fakty”: ukazał się w kolorze, a jego wersję zagraniczną przetłumaczono na cztery języki.
Przy wysokich cenach benzyny na Zachodzie jedną z największych zalet Polskiego Fiata 126p okazywała się oszczędność. Tym bardziej istotna, że zagraniczną podróż trzeba było zmieścić w realiach 130-dolarowego przydziału walutowego. Autor wyliczał, że paliwo na całą wyprawę kosztowało około 80 dolarów. Olej zabrał z Polski – a litrowa bańka Selektolu Special wróciła do kraju nawet nierozpoczęta.
Trasa liczyła 5700 km i prowadziła przez 10 państw. Jej część Maluch pokonał na promach przez Bałtyk, Kattegat i Wielki Bełt. Po drodze znalazły się m.in. Kopenhaga, Paryż, Vaduz i szwajcarskie Alpy. Podczas całej podróży samochód zużył niecałe 300 litrów paliwa, co dało średnio 5,1 l/100 km. Autor notował nawet wyniki rzędu 4,7 l/100 km, choć w korkach zużycie potrafiło wzrosnąć do 7,6 l/100 km.
Nie wszystko przychodziło Maluchowi równie łatwo. Stanisław Szelichowski wprost nie zgadzał się z opinią, że 126p jest „samochodem górskim”. W Alpach długie podjazdy pokonywał mozolnie, a gdy nachylenie jeszcze rosło, zaczynało – jak pisał – „brakować biegów”. Mimo tych trudności 126p pokonał całą trasę bez poważnych problemów.
Werdykt był więc zdecydowanie pozytywny: dobrze przygotowany Polski Fiat 126p nadawał się do dalekich zagranicznych wojaży przede wszystkim dzięki niewielkiemu zużyciu paliwa. „Można więc z powodzeniem podróżować za przydziałowe 130 dolarów” – podsumowywał autor, dodając jedno zastrzeżenie: trzeba było założyć „skromne, turystyczne apetyty”.


W 1976 r. „Motor” próbował uporządkować coraz bardziej różnorodny świat samochodowych nadwozi. Klasyczny układ „trzech pudełek” – silnik, kabina pasażerska i oddzielny bagażnik – coraz częściej rywalizował z kombilimuzyną, czyli autem z dużą tylną klapą stanowiącą integralną część nadwozia. Za pioniera takiego rozwiązania autor uznawał Renault 16 z 1965 r.
Dobrym przykładem zmian był Volkswagen Polo, który miał właśnie doczekać się klasycznej, trójbryłowej odmiany. Nowy model otrzymał nazwę Derby, ale jeszcze przed premierą jego sylwetkę ochrzczono znacznie bardziej obrazowo: „Polo z... plecakiem”.

Nie wszystko było jednak tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Opel Kadett City był o ponad 20 cm krótszy od zwykłego Kadetta, lecz usztywnienie dużego otworu tylnej klapy wymagało dodania aż 10 kg blachy. „Nie zawsze więc auto krótsze jest lżejsze” – zauważał autor.


Duża klapa i składana tylna kanapa dawały oczywiście ogromne możliwości przewozowe, ale miały też drugą stronę. Luźne przedmioty znajdujące się w przestrzeni bagażowej mogły podczas gwałtownego hamowania, a tym bardziej dachowania, zamienić się w groźne pociski. Dlatego „Motor” postulował odpowiednio wytrzymałą półkę oddzielającą bagaż od pasażerów.
Autor przewidywał, że oba rozwiązania jeszcze długo będą funkcjonować równolegle. Większość nowych konstrukcji miała korzystać z tylnej klapy, ale klasyczny sedan z osobnym bagażnikiem wcale nie zamierzał znikać.



Wszystkie ilustracje pochodzą z archiwalnego „Motoru” nr 47/1976.