Serwis pod patronatem magazynu
Ciśnienie w oponach to bagatelizowany, a w rzeczywistości bardzo ważny czynnik wpływający nie tylko na bezpieczeństwo, ale także na komfort jazdy i koszty eksploatacji auta. O każdej porze roku i w każdym typie ogumienia. Oto wszystko, co powinniście wiedzieć o ciśnieniu.
Kierowca nie zauważy spadku ciśnienia w oponie do ok. 0,5 bara. Tymczasem jest to jeden z tych parametrów, które na pierwszy rzut oka wydają się drobne, nieistotne, a w rzeczywistości mają duże znaczenie dla bezpieczeństwa, komfortu jazdy oraz ekonomii.
Opona pełni trzy podstawowe funkcje:
Wszystkie te funkcje zależą od doboru opony (rozmiar i model) oraz ciśnienia. Nieprawidłowe ciśnienie zmienia geometrię styku opony z drogą, jej właściwości dynamiczne.
Przy za niskim ciśnieniu opony ulegają deformacji. Powierzchnia styku z drogą zwiększa się, co może dawać poczucie lepszej przyczepności, ale z drugiej powoduje wzrost oporów toczenia. Efektem jest większe zużycie paliwa.
Bardziej miękka, bo niedopompowana opona ma większą plastyczność w pracy układu jezdnego, co przy gwałtownych manewrach nie jest efektem pożądanym. Nie daje odpowiedniego czucia na kierownicy i stabilności przy wysokich prędkościach. Nadmierne ugięcie opony prowadzi do nagrzewania się karkasu, co przy jeździe z dużą prędkością może powodować trwałe uszkodzenia: rozwarstwienia opony, mikropęknięcia barków.
Droga hamowania również wzrasta. Może to być różnica rzędu 2-3 metrów. To jest różnica w rodzaju „potrącę kogoś, albo nie” czy „uderzę w auto z przodu lub nie”.
Nadmierne ciśnienie powoduje, że środek bieżnika styka się z nawierzchnią bardziej niż barki opony, co przyspiesza jego zużycie. Opona staje się twardsza i gorzej tłumi drgania wynikające z nierówności drogi, pogarszając komfort jazdy i przyczepność, zwłaszcza w zakrętach i na mokrej nawierzchni.
„Twarda” opona gorzej absorbuje uderzenia w dziury i krawężniki, co zwiększa ryzyko uszkodzenia karkasu lub stopki.
Dla bezpieczeństwa i trwałości opon zawsze należy stosować wartości ciśnienia zalecane przez producenta samochodu, które uwzględniają masę pojazdu, rozkład obciążenia, typ zawieszenia. To nie są wyssane z palca wartości, lecz wyliczone dla danego auta, uwzględniając jego masę i jej rozkład na osie oraz rozmiar, a nawet typ opony, jeśli weźmiemy pod uwagę indeksy (prędkości i nośności).
Ciśnienie w oponach zmienia się naturalnie wraz z temperaturą powietrza i nagrzewaniem podczas jazdy. Przy prędkości ok. 140 km/h ciśnienie może wzrosnąć o 0,2-0,4 bara w wyniku nagrzewania i deformacji opony. Z kolei w niskich temperaturach ciśnienie może spaść o 0,2 bara w stosunku do temperatur jesiennych.
Dlatego regularna kontrola ciśnienia jest tak istotna. Przy dużym obciążeniu (np. wyjazd na wakacje) należy zwiększyć ciśnienie. W innym wypadku będzie zbyt niskie. Ale po dopompowaniu opon i powrocie z wakacji, należy wrócić do wcześniejszych ciśnień. Jak widać, to nie coś, co sprawdza się tylko przy zmianie opon. To zajęcie dla kierowcy na cały rok, a nawet cały okres używania auta.
W krajach europejskich standardem użytkowym jest bar, bo to jednostka wygodna (1 bar ≈ 100 kPa) i zakorzeniona w przemyśle motoryzacyjnym. W dokumentacji technicznej częściej występuje kPa, ponieważ jest jednostką systemu SI.
Natomiast w Ameryce Północnej dominuje system imperialny, więc PSI jest podstawową jednostką na manometrach, kompresorach i naklejkach producentów aut. W Ameryce Południowej dominuje bar, w Australii kPa jest bardziej powszechny, choć zamiennie z PSI. Azja używa kPa. W off-roadzie standardem jest PSI, choć jakoś nie przyjęło w Polsce.
| (PSI) | (bar) | (kPa) |
|---|---|---|
| 15 | 1,03 | 103 |
| 20 | 1,38 | 138 |
| 25 | 1,72 | 172 |
| 30 | 2,07 | 207 |
| 35 | 2,41 | 241 |
| 40 | 2,76 | 276 |
| 45 | 3,1 | 310 |
| 50 | 3,45 | 345 |
Aktywnie uczestnicząc w kontroli i regulacji ciśnienia w oponach, można realnie wpływać na doznania z jazdy, poziom bezpieczeństwa, zużycie paliwa, trwałość ogumienia.
Tabliczka na nadwoziu informuje nas o ciśnieniach zalecanych przez producenta i warto się ich trzymać. Jeśli obciążymy samochód, pamiętajmy, że ciśnienie zalecane do obciążenia dotyczy obciążenia maksymalnego. Niższe ciśnienie to wyższy komfort, ale gorsza przyczepność. Podczas wyjazdu na Mazury i podróży drogami lokalnymi niższe ciśnienie poprawi amortyzację, ale przy dużym obciążeniu zwiększy ryzyko uszkodzenia opony.
Przydaje się w aucie manometr, choćby najtańszy za 20 zł. Warto mieć w domu kompresor, by przed wyjazdem wyregulować ciśnienie do warunków, jakie nas czekają na trasie. Kontrolę i korektę ciśnienia przeprowadzamy przed jazdą, gdy opony są zimne.
Warto też założyć czujniki ciśnienia i monitorować je na bieżąco. Obserwować, jak się zmienia w czasie szybkiej jazdy i jak spada podczas spokojnej podróży.
Informacje o ciśnieniu w oponach można znaleźć na specjalnej naklejce. W większości przypadków umieszcza się ją na progach lub słupkach B z przodu, od strony kierowcy, rzadziej pasażera. Dawniej umieszczało się nalepki na wewnętrznej stronie klapki wlewu paliwa, ale obecnie się tego raczej nie praktykuje. W tabelkach umieszcza się ciśnienia dla auta z małym i dużym obciążeniem. Wartości dla dużego obciążenia dotyczą pełnego obciążenia.
Coraz rzadziej podawane są różne rozmiary ogumienia. W niektórych modelach może to być tylko jeden rozmiar, dla danej wersji samochodu. To też wskazówka, jaki rozmiar kół powinien być w konkretnym egzemplarzu zgodnie ze specyfikacją.
Zalecanego zwiększenia ciśnienia w ogumieniu pod pełnym obciążeniem nie należy ignorować. Pakując się na wyjazd z rodziną i bagażami, warto dopompować opony. Zazwyczaj różnice pomiędzy ciśnieniem dla samego kierowcy a dla pełnego obciążenia to około 0,2-0,4 bara. Często dotyczy to głównie lub tylko tylnej osi.
Dlaczego ma to znaczenie? Przy zbyt niskim ciśnieniu i dużym obciążeniu opony się niszczą, rośnie ich temperatura, istnieje ryzyko przegrzania, rosną opory toczenia. Prowadzenie auta jest wyraźnie gorsze.
Prosty manometr za kilkanaście złotych wystarczy, by skontrolować ciśnienie i w ogóle warto go mieć. Choćby po to, by np. sprawdzić je na trasie, kiedy system TPMS wskazuje spadek ciśnienia. W prostych systemach pasywnych nie mamy wiedzy, w którym kole nastąpił spadek i jak jest on duży. Mając taki manometr, możemy regularnie kontrolować ciśnienie bez konieczności podjeżdżania na stację paliw.
W dwóch tanich manometrach sprawdziliśmy, czy ich wskazania są prawidłowe. Jeden zaniżał wartości o 0,2 bara, drugi o 0,1 bara. Błąd pomiarowy na poziomie błędu fabrycznych czujników ciśnienia. Nawet 0,2 bara nie jest aż tak istotne.
Kierowca nie jest w stanie zauważyć spadku ciśnienia rzędu 0,5 bara, a to już całkiem spora różnica. Świadomy kierowca, który zdaje sobie sprawę z tego, jak ważne jest prawidłowe ciśnienie, może często je kontrolować. Ale zamiast tego można też zainstalować aftermarketowy pakiet czujników ciśnienia wraz z monitorem, który wyświetla konkretne wartości. Test „Motoru” wykazał, że nawet tanie produkty zdają egzamin. Inna sprawa, że niekoniecznie dobrze to wygląda w aucie.
Ciśnienie w oponie ma znaczący wpływ na sposób zużycia jej bieżnika, ale nawet na uszkodzenia wewnętrzne. Przy zbyt niskim ciśnieniu zachodzi ryzyko przegrzania karkasu i rozwarstwienia opony w wyniku przegrzania. Mogą pojawić się bąble i mikropęknięcia. Za wysokie ciśnienie skutkuje zużyciem środka bieżnika, ale także zwiększonym ryzykiem uszkodzenia wewnętrznej struktury przy silnym uderzeniu (szybki najazd na dziurę lub krawężnik). Szybciej też zużywają się elementy zawieszenia.
Ciśnienie wyliczone przez producenta auta daje najlepszą powierzchnię styku (czyt. optymalną przyczepność) i możliwie najbardziej równomierne zużycie bieżnika. To zawsze kompromis, ale najlepszy.
Na oponie znajdziemy informację o dwóch maksymalnych ciśnieniach. Jedno oznacza maksymalne dla montażu stopki na obręczy. Drugie – maksymalne dopuszczalne dla opony, zazwyczaj wyższe o ok. 10 PSI.
Na autostradzie ciśnienie w oponach może wzrosnąć nawet o 0,2-0,4 bara. Zimą, w czasie mrozów spadnie. Przyjmuje się, że zmiana temperatury otoczenia o 10°C to zmiana ciśnienia o ok. 0,1 bara. Ciśnienie nie jest więc wartością stałą, którą możemy ustalić raz na długi czas. A ma duży wpływ na samą jazdę i eksploatację samochodu. Warto o tym pamiętać, zamiast potem narzekać, że opony były słabej jakości.
Niskoprofilowe opony i zbyt niskie ciśnienie to niemal gwarancja uszkodzenia felgi. Jeśli nie na drodze w dziurze, to podczas wjeżdżania na krawężnik. Mały bufor bezpieczeństwa, jaki tworzy sam profil ogumienia, powoduje, że zbyt szybkie najechanie na krawężnik może nawet doprowadzić do przecięcia czy wewnętrznego uszkodzenia opony. Dlatego w szczególności na felgach o średnicy 19-20 cali (a tym bardziej większych) należy kontrolować ciśnienie, a nawet delikatnie je podnieść dla lepszej ochrony rantów obręczy.
Ciśnienie w oponach ma duży wpływ na zachowanie auta, zwłaszcza w trudnych warunkach oraz podczas dynamicznej jazdy. Szczególne znaczenie ma zimą na śniegu, na mokrym asfalcie i w głębokiej wodzie. Nic poza samą prędkością nie zwiększa tak ryzyka aquaplaningu jak zbyt niskie ciśnienie w oponach. W naszym teście na mokrej nawierzchni spadek ciśnienia o 0,5 bara spowodował wydłużenie drogi hamowania z 50 m do 52 m. Przy spadku o 0,9 bara do 53,5 m. W miejscu, gdzie auto na prawidłowym ciśnieniu się zatrzymało, to samo auto z ciśnieniem niższym o 0,5 bara jechało jeszcze z prędkością 23 km/h, a przy spadku o 0,9 bara – 28 km/h.
Zasada jest prosta – im wyższe ciśnienie w oponach, tym opona jest twardsza, więc zużycie paliwa mniejsze. Oczywiście do pewnego stopnia, bo zbyt twarda opona nie daje amortyzacji, co może skutkować podwyższonym zużyciem paliwa. Różnice są symboliczne (2-4 %) i widoczne raczej tylko w warunkach testowych, ale bardzo niskie ciśnienie da się odczuć i realnie przekłada się na wyższe spalanie.
Test sprawności amortyzatorów wykonywany podczas corocznego badania technicznego doskonale obrazuje wpływ ciśnienia na samą tylko amortyzację. Im niższe ciśnienie, tym lepsza amortyzacja i tym samym większy komfort jazdy. Im wyższe, tym gorzej. Szczególnie odczuwalne jest to w autach z niskoprofilowym ogumieniem.
Przeprowadziliśmy prosty test, najpierw sprawdzając amortyzatory na ciśnieniu zalecanym, a potem na niższym i wyższym o 0,5 bara. Różnice rzędu 6-9 % to sporo, a takiej różnicy ciśnienia nie da się po prostu zauważyć. Można poczuć, ale głównie na dziurach.
To zupełnie inna kategoria ogumienia niż typowe opony do aut osobowych. Te do terenowych są dużo bardziej wytrzymałe, mają inny bieżnik, odporny na przebicia. Z reguły mają też dużo większy profil, czyli wysokość boku opony. Dzięki temu manipulowanie ciśnieniem jest nie tylko możliwe, ale nawet wskazane.
W pojazdach typu Arctic Trucks opona jest istotnym elementem regulacji pracy zawieszenia i zarządzania trakcją, dlatego ma duży rozmiar. I dlatego też od pewnego czasu w obręczach Arctic Trucks stosuje się dwa zawory. Dzięki temu łatwiej i szybciej można regulować ciśnienie przy tak dużej objętości opony.
W samochodzie terenowym, na terenowym ogumieniu, po zjechaniu z drogi utwardzonej zaleca się obniżenie ciśnienia do ok. 1,5-1,8 bara, niezależnie od wielkości opon. Dzięki temu uzyskuje się nieco wyższy komfort jazdy, przyjemniejszą amortyzację i nie ma ryzyka zsunięcia się opony z obręczy nawet przy dynamicznej czy agresywnej jeździe.
Jeśli droga jest usiana ostrymi kamieniami lub korzeniami, należy jeszcze obniżyć ciśnienie do ok. 1,2-1,5 bara. Dzięki większej plastyczności opony zmniejsza się ryzyko jej przecięcia.
Ciśnienie około 1 bara jest zalecane do jazdy na miękkim podłożu, jak sypki piach, błoto lub śnieg. Opona staje się bardziej płaska i dobrze przylega do miękkiego podłoża, a jednocześnie zmniejsza się nacisk jednostkowy. Zwiększa się powierzchnia styku nie tylko na szerokość, ale także na długość.
Na sypkim podłożu typu wydmy zaleca się ciśnienie poniżej 1 bara, ale trzeba pamiętać o sporym ryzyku zsunięcia się opony z obręczy. Jazda na takim ciśnieniu powinna być raczej spokojna i bez gwałtownych skrętów. Należy to traktować jako opcję, rozwiązanie awaryjne do wydostania się z opresji. Powyższych zaleceń nie warto stosować w autach z oponami szosowymi. Istnieje ryzyko przecięcia opony o krawędź felgi.
Ciśnienie w oponach to nie tylko liczba na manometrze — to kluczowy czynnik wpływający na bezpieczeństwo, komfort, trwałość opony i koszty eksploatacji. Regularne kontrolowanie ciśnienia, ustawianie go zgodnie z zaleceniami producenta pojazdu oraz dostosowanie do warunków jazdy i obciążenia to najprostsze i najskuteczniejsze sposoby na bezpieczeństwo i wydłużenie trwałości ogumienia, na co tak wielu kierowców ostatnio narzeka.
Dbanie o ciśnienie w oponach to mały wysiłek, który ma znaczenie. Nie zawsze o tym pamiętamy, ale warto wyrobić sobie nawyk. Lub zamontować czujniki ciśnienia, jeśli auto nie ma ich na wyposażeniu.
